Guz wewnątrzczaszkowy – czym jest, czy zawsze oznacza nowotwór i jak je klasyfikuje WHO

Czym jest guz wewnątrzczaszkowy?

Guz wewnątrzczaszkowy to każda patologiczna masa znajdująca się w obrębie czaszki, obejmująca zarówno mózg, jak i inne struktury śródczaszkowe (opony mózgu, kości czaszki).

---

Czy każdy „guz” to nowotwór?

Ważne jest, aby zrozumieć, że nie każdy guz wewnątrzczaszkowy jest nowotworem.
Część z nich to zmiany nienowotworowe, które mogą naśladować obraz guza w badaniach obrazowych.[1–2]

---

Przykłady guzów nienowotworowych

Do najczęstszych zmian nienowotworowych, które mogą przypominać guzy nowotworowe, należą:

• Torbiele (np. torbiel epidermalna, torbiel pajęczynówki)
• Zmiany naczyniowe (np. naczyniaki jamiste, tętniaki)
• Zmiany zapalne (np. stwardnienie rozsiane, ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia)
• Zmiany infekcyjne (np. ropnie, gruźlica, zakażenia grzybicze, pasożytnicze)[1–4]

---

Jak często występują guzy wewnątrzczaszkowe?

Częstość występowania wszystkich pierwotnych guzów mózgu i innych struktur ośrodkowego układu nerwowego wynosi około 26 przypadków na 100 000 osób rocznie w Stanach Zjednoczonych.[5]

Jednak to guzy wtórne (przerzutowe) są najczęstszymi guzami wewnątrzczaszkowymi u dorosłych – ich liczba znacznie przewyższa liczbę guzów pierwotnych.[6–8]

Szacuje się, że około 8–10% pacjentów z nowotworami złośliwymi rozwinie przerzuty do mózgu, co odpowiada około 200 000 nowych przypadków rocznie w USA.[6]

Brak jest takich danych dla populacji polskiej.

---

Guzy pierwotne vs. guzy wtórne

Guzy pierwotne

Guzy pierwotne powstają bezpośrednio w mózgu lub oponach mózgowych.
Najczęstsze guzy pierwotne to:

• Oponiak (meningioma) – 42,6% wszystkich guzów pierwotnych
• Glioblastoma (glejak wielopostaciowy – stara nazwa) – 13,7% wszystkich guzów pierwotnych i najczęstszy złośliwy guz mózgu
• Gruczolaki przysadki (pituitary adenomas)[5][9]

Guzy wtórne (przerzuty)

Guzy wtórne (przerzuty) to nowotwory, które rozprzestrzeniły się do mózgu z innych narządów.
Najczęstsze źródła przerzutów to:

• Rak płuca – 43–78,5% wszystkich przerzutów do mózgu
• Rak piersi – 19,9% przerzutów
• Czerniak – 8,2% przerzutów
• Rak nerki – 5,0% przerzutów
• Rak jelita grubego – 3,8% przerzutów[6–7][10–11]

---

Klasyfikacja WHO guzów pierwotnych

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) klasyfikuje guzy pierwotne ośrodkowego układu nerwowego według stopnia złośliwości (grading), który pomaga w rokowaniu i doborze leczenia.

Wyższy stopień = zwykle bardziej agresywny przebieg i gorsze rokowanie.

W ostatnich latach klasyfikacja WHO dla nowotworów OUN mocno uwzględnia diagnozę molekularną (mutacje i profile genetyczne).

---

Stopień 1 (WHO 1) – guzy łagodne, wolno rosnące

• Gwiaździak pilocytyczny (pilocytic astrocytoma)
• Schwannoma (nerwiak osłonkowy)[12–13]
• Większość oponiaków (meningioma)

---

Stopień 2 (WHO 2) – guzy o niskim stopniu złośliwości

• Niektóre oponiaki
• Gwiaździak z mutacją IDH (astrocytoma IDH-mutant)
• Oligodendroglioma (skąpodrzewiak) z mutacją IDH i kodelecją 1p/19q – to warunek niezbędny do rozpoznania skąpodrzewiaka[12–13]

---

Stopień 3 (WHO 3) – guzy o pośrednim stopniu złośliwości

• Anaplastyczny oligodendroglioma (skąpodrzewiak)
• Anaplastyczny oponiak (anaplastic meningioma) – rzadki oponiak[12][14]

---

Stopień 4 (WHO 4) – guzy o najwyższym stopniu złośliwości

• Glejak wielopostaciowy IDH-wildtype (glioblastoma)
• Anaplastyczny gwiaździak z delecją CDKN2A/B[12–13][15]

Ta klasyfikacja opiera się na cechach histopatologicznych i molekularnych, co pozwala na precyzyjniejsze rokowanie i dobór leczenia.[12][16]

---

Podsumowanie

Guzy wewnątrzczaszkowe stanowią zróżnicowaną grupę zmian, z których nie wszystkie są nowotworami.
U dorosłych guzy przerzutowe (wtórne) występują częściej niż guzy pierwotne.

Wśród guzów pierwotnych najczęstszy jest oponiak (łagodny), a wśród złośliwych – glejak wielopostaciowy.
Nowoczesna klasyfikacja WHO uwzględnia nie tylko cechy mikroskopowe, ale także molekularne, co umożliwia lepsze planowanie leczenia i określenie rokowania.

---

Krótkie podsumowanie

• „Guz wewnątrzczaszkowy” to każdy miejscowy twór w mózgu lub oponach — nie zawsze nowotwór.
• Najczęściej rozpoznawane guzy pierwotne to meningioma (często łagodny) oraz guzy glejowe — glioblastoma to najczęstszy nowotwór pierwotny o złym rokowaniu.
• Przerzuty do mózgu (wtórne) są klinicznie istotne i u dorosłych występują często; zależą od rodzaju raka pierwotnego.

Skontakuj się z nami

W Oddziale Neurochirurgii Copernicus PL zajmujemy się leczeniem wszelkiego typu guzów wewnątrzczaszkowych – skontaktuj się z nami jeśli potrzebujesz pomocy.

Jeśli potrzebujesz rzetelnej wiedzy na temat diagnostyki, obserwacji i leczenia oponiaków – kliknij TUTAJ.

Bibliografia

1. Yogendran LV, Kalelioglu T, Donahue JH, et al. The landscape of brain tumor mimics in neuro-oncology practice. J Neurooncol. 2022.
2. Cunliffe CH, Fischer I, Monoky D, et al. Intracranial lesions mimicking neoplasms. Arch Pathol Lab Med. 2009.
3. Omuro AM, Leite CC, Mokhtari K, Delattre JY. Pitfalls in the diagnosis of brain tumours. Lancet Neurol. 2006.
4. Santosh V, Mahadevan A, Chickabasaviah YT, Bharath RD, Krishna SS. Infectious lesions mimicking central nervous system neoplasms. Semin Diagn Pathol. 2010.
5. Price M, Ballard CAP, Benedetti JR, et al. CBTRUS statistical report: primary brain and other central nervous system tumors diagnosed in the United States in 2018–2022. Neuro Oncol. 2025.
6. Vogelbaum MA, Brown PD, Messersmith H, et al. Treatment for brain metastases: ASCO-SNO-ASTRO guideline. J Clin Oncol. 2022.
7. Achrol AS, Rennert RC, Anders C, et al. Brain metastases. Nat Rev Dis Primers. 2019.
8. Lamba N, Wen PY, Aizer AA. Epidemiology of brain metastases and leptomeningeal disease. Neuro Oncol. 2021.
9. Price M, Ballard C, Benedetti J, et al. CBTRUS statistical report: primary brain and other central nervous system tumors diagnosed in the United States in 2017–2021. Neuro Oncol. 2024.
10. Bhambhvani HP, Granucci M, Rodrigues A, Kakusa BW, Hayden Gephart M. The primary sites leading to brain metastases: shifting trends at a tertiary care center. J Clin Neurosci. 2020.
11. Fadel S, Ellaithy A. Brain metastasis: incidence, trend analysis, and impact on survival using SEER database (2010–2020). J Clin Oncol. 2025.
12. Jamshidi P, Brat DJ. The 2021 WHO classification of central nervous system tumors: what neurologists need to know. Curr Opin Neurol. 2022.
13. Johnson DR, Giannini C, Vaubel RA, et al. A radiologist’s guide to the 2021 WHO central nervous system tumor classification: part I—key concepts and the spectrum of diffuse gliomas. Radiology. 2022.
14. Soni N, Ora M, Bathla G, et al. Meningioma: molecular updates from the 2021 World Health Organization classification of CNS tumors and imaging correlates. AJNR Am J Neuroradiol. 2025.
15. van den Bent MJ, Geurts M, French PJ, et al. Primary brain tumours in adults. Lancet. 2023.
16. Gritsch S, Batchelor TT, Gonzalez Castro LN. Diagnostic, therapeutic, and prognostic implications of the 2021 World Health Organization classification of tumors of the central nervous system. Cancer. 2022.