Iniekcja nadtwardówkowa – wskazania i przeciwwskazania – co mówią aktualne wytyczne
Najbardziej aktualne wytyczne dotyczące stosowania iniekcji nadtwardówkowych zostały opracowane przez American Society of Anesthesiologists (ASA) oraz American Society of Regional Anesthesia and Pain Medicine (ASRA). Zgodnie z ich rekomendacjami, podstawowym wskazaniem do wykonania zastrzyku nadtwardówkowego jest ból korzeniowy (radikulopatia) spowodowany uciskiem na korzeń nerwowy, najczęściej w przebiegu przepukliny krążka międzykręgowego lub stenozy kanału kręgowego.
Przeciwwskazania
Do głównych przeciwwskazań należą:
- infekcja w miejscu planowanego wkłucia,
- uogólnione zakażenie,
- zaburzenia krzepnięcia krwi,
- niestabilność neurologiczna,
- brak świadomej zgody pacjenta.
[1]
Skuteczność kliniczna
Największe korzyści z iniekcji nadtwardówkowych obserwuje się u pacjentów z ostrym lub podostrym bólem korzeniowym, szczególnie w pierwszych tygodniach trwania objawów. Skuteczność tej metody w leczeniu przewlekłego bólu osiowego kręgosłupa bez cech radikulopatii jest natomiast ograniczona. [1]
Techniki podania
W odniesieniu do techniki wykonania, badania randomizowane nie wykazały jednoznacznej przewagi iniekcji przezotworowych (transforaminalnych) nad międzyłukowymi (interlaminarnymi) w zakresie redukcji bólu. Obie metody wykazują porównywalną skuteczność, a wybór techniki powinien zależeć od obrazu klinicznego, anatomii pacjenta oraz doświadczenia zespołu wykonującego zabieg.
Towarzystwa naukowe podkreślają konieczność stosowania kontroli obrazowej (fluoroskopia lub USG) w celu zwiększenia bezpieczeństwa procedury przezootworowej. [1]
Ryc. 1. Radiogram wykonany podczas przezotworowej iniekcji dokonałowej z zastosowaniem kontrastu (koniec igły) potwierdzającego prawidłową dystrybucję leku.
Aktualne rekomendacje międzynarodowe
Najnowsze wytyczne American Society of Pain and Neuroscience (ASPN) oraz American College of Occupational and Environmental Medicine (ACOEM) wskazują, że największe korzyści z iniekcji nadtwardówkowych odnoszą pacjenci z ostrym lub podostrym bólem korzeniowym w przebiegu przepukliny jądra miażdżystego. Skuteczność jest wyraźnie mniejsza w przypadku przewlekłej stenozy kanału kręgowego i marginalna w izolowanym bólu osiowym bez cech ucisku korzenia nerwowego. [2][3]
Zabiegi te są rekomendowane jako kolejny etap leczenia po nieskutecznej terapii zachowawczej, zwykle po co najmniej 3 tygodniach farmakoterapii i rehabilitacji. [3]
Bezpieczeństwo i wybór techniki
Aktualne metaanalizy i badania randomizowane wskazują, że iniekcje transforaminalne mogą wykazywać nieznacznie większą skuteczność krótkoterminową w redukcji bólu i poprawie funkcji u pacjentów z przepukliną dysku. Różnice te mają jednak ograniczone znaczenie kliniczne.
Jednocześnie technika transforaminalna wiąże się z wyższym ryzykiem powikłań naczyniowych i neurologicznych, dlatego zaleca się:
- stosowanie steroidów niecząsteczkowych (np. deksametazonu),
- obowiązkowe wykorzystanie kontroli obrazowej podczas zabiegu.
[6][7]
Ryc. 2. Radiogram wykonany podczas dokanałowej iniekcji metodą interlaminarną.
Najnowsze stanowisko międzynarodowe
Wytyczne opublikowane w 2025 roku w BMJ przez panel ekspertów MAGIC Evidence Ecosystem Foundation odradzają rutynowe stosowanie iniekcji nadtwardówkowych u pacjentów z przewlekłym bólem kręgosłupa (≥ 3 miesięcy) – zarówno osiowym, jak i korzeniowym – ze względu na brak istotnych klinicznie korzyści w tej populacji. [8]
Podsumowanie
Najlepszymi kandydatami do iniekcji nadtwardówkowych są pacjenci z ostrym lub podostrym bólem korzeniowym w przebiegu przepukliny krążka międzykręgowego. Dobór techniki powinien być zawsze indywidualizowany, z uwzględnieniem bezpieczeństwa, doświadczenia zespołu oraz aktualnych wytycznych naukowych.
Jeśli masz wątpliwości związane z tą procedurą – poznaj 4 fakty i mity o zastrzykach nadtwardówkowych.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
1. Czym jest iniekcja nadtwardówkowa?
To zabieg polegający na podaniu leku przeciwzapalnego (najczęściej sterydu) w okolice struktur nerwowych kręgosłupa w celu zmniejszenia bólu i stanu zapalnego.
2. Kiedy taki zastrzyk jest najbardziej skuteczny?
Najlepsze efekty uzyskuje się u pacjentów z ostrym lub podostrym bólem korzeniowym, np. promieniującym do nogi lub ręki, spowodowanym przepukliną dysku.
3. Czy zastrzyk pomaga na każdy ból kręgosłupa?
Nie. Skuteczność jest ograniczona w przewlekłym bólu kręgosłupa oraz w bólu bez ucisku na nerw. W takich przypadkach zwykle zaleca się inne metody leczenia.
4. Kiedy rozważa się wykonanie zastrzyku?
Zwykle wtedy, gdy leczenie zachowawcze (leki, rehabilitacja) przez co najmniej kilka tygodni nie przyniosło poprawy.
5. Jakie są przeciwwskazania do zabiegu?
Zastrzyk nie powinien być wykonywany m.in. przy:
- infekcji (ogólnej lub w miejscu wkłucia),
- zaburzeniach krzepnięcia,
- niestabilnych objawach neurologicznych,
- braku zgody pacjenta.
6. Czy zabieg jest bezpieczny?
Tak, pod warunkiem że wykonywany jest przez doświadczony zespół. Ryzyko powikłań jest niskie, ale – jak przy każdej procedurze medycznej – nie zerowe.
7. Czy sposób podania ma znaczenie?
Istnieją różne techniki podania leku. Ich skuteczność jest podobna, a wybór zależy od anatomii pacjenta, rodzaju dolegliwości oraz doświadczenia lekarza. Najważniejsze jest bezpieczeństwo.
8. Czy iniekcja nadtwardówkowa leczy przyczynę bólu?
Nie. Zastrzyk zmniejsza ból i stan zapalny, co może umożliwić rehabilitację i powrót do sprawności, ale nie usuwa samej przyczyny (np. przepukliny).
9. Czy każdy pacjent z bólem kręgosłupa powinien mieć taki zabieg?
Nie. Aktualne wytyczne nie zalecają rutynowego stosowania iniekcji u osób z przewlekłym bólem kręgosłupa bez objawów ucisku nerwu.
10. Kto decyduje o kwalifikacji do zabiegu?
Decyzję podejmuje lekarz po analizie objawów, badaniach obrazowych oraz nieskuteczności leczenia zachowawczego.
Bibliografia
- Practice Guidelines for Chronic Pain Management: An Updated Report by the American Society of Anesthesiologists Task Force on Chronic Pain Management and the American Society of Regional Anesthesia and Pain Medicine. Anesthesiology. 2010;112(4):810-33. doi:10.1097/ALN.0b013e3181c43103.
- The American Society of Pain and Neuroscience (ASPN) Evidence-Based Clinical Guideline of Interventional Treatments for Low Back Pain. Sayed D, Grider J, Strand N, et al. Journal of Pain Research. 2022;15:3729-3832. doi:10.2147/JPR.S386879.
- Invasive Treatments for Low Back Disorders. Hegmann KT, Travis R, Andersson GBJ, et al. Journal of Occupational and Environmental Medicine. 2021;63(4):e215-e241. doi:10.1097/JOM.0000000000001983.
- Effectiveness of Transforaminal, Interlaminar, and Caudal Epidural Injections in Lumbosacral Disc Herniation: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. Kwak SG, Choo YJ, Kwak S, Chang MC. Pain Physician. 2023;26(2):113-123.
- A Systematic Review and Network Meta-Analysis Comparing Different Epidural Steroid Injection Approaches. Mahmoud AM, Shawky MA, Farghaly OS, et al. Pain Practice : The Official Journal of World Institute of Pain. 2024;24(2):341-363. doi:10.1111/papr.13297.
- The Anatomy, Technique, Safety, and Efficacy of Image-Guided Epidural Access. Maus T. Neurosurgery Clinics of North America. 2025;36(4):467-483. doi:10.1016/j.nec.2025.04.007.
- The Anatomy, Technique, Safety, and Efficacy of Image-Guided Epidural Access. Maus T. Radiologic Clinics of North America. 2024;62(2):199-215. doi:10.1016/j.rcl.2023.09.006.
- Commonly Used Interventional Procedures for Non-Cancer Chronic Spine Pain: A Clinical Practice Guideline. Busse JW, Genevay S, Agarwal A, et al. BMJ (Clinical Research Ed.). 2025;388:e079970. doi:10.1136/bmj-2024-079970.
