Czym jest stymulacja głęboka mózgu?
Stymulacja głęboka mózgu (DBS, ang. Deep Brain Stimulation) to jedna z najbardziej zaawansowanych metod leczenia stosowanych w neurologii i neurochirurgii. Choć brzmi skomplikowanie, w praktyce oznacza możliwość znacznej poprawy jakości życia u osób z chorobami, które dotychczas były trudne do opanowania samymi lekami [1].
Kiedy stosuje się DBS?
W Polsce zabieg ten jest refundowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia w kilku konkretnych sytuacjach. Najczęściej dotyczy pacjentów z zaawansowaną chorobą Parkinsona, u których leki przestają działać wystarczająco dobrze i pojawiają się nasilone wahania sprawności ruchowej [2].
DBS stosuje się także w drżeniu samoistnym, gdy farmakoterapia nie przynosi efektu, w dystonii uogólnionej lub segmentalnej, a w wybranych ośrodkach również w padaczce lekoopornej [3][4].
Jak wygląda kwalifikacja do zabiegu stymulacji głębokiej mózgu?
Droga do DBS nie zaczyna się na sali operacyjnej, lecz w wyspecjalizowanym ośrodku neurologicznym. Pacjent przechodzi tam szczegółową ocenę obejmującą:
- analizę dotychczasowego leczenia i jego skuteczności przez neurologa,
- ocenę funkcji poznawczych i emocjonalnych przez neuropsychologa,
- konsultację psychiatryczną (jeśli jest taka potrzeba),
- badania obrazowe mózgu – rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową.
W chorobie Parkinsona wykonuje się również test lewodopowy, który pozwala przewidzieć, jak pacjent może zareagować na stymulację [5].
Celem tej rozbudowanej kwalifikacji jest upewnienie się, że zabieg przyniesie realne korzyści i nie narazi chorego na niepotrzebne ryzyko.
Ryc. 2. Osprzęt stosowowany do weryfikacji prawidłowego ustawienia ramy stereotaktycznej podczas operacji.
Rola neurochirurga
Po pozytywnej kwalifikacji do akcji wkracza neurochirurg, który odpowiada za wszczepienie systemu DBS.
Zabieg polega na wprowadzeniu cienkich elektrod do precyzyjnie wybranych struktur mózgu – najczęściej do jądra niskowzgórzowego (STN), gałki bladej (GPi) lub wzgórza (VIM) [6].
Elektrody łączy się następnie z generatorem impulsów, czyli stymulatorem, umieszczonym pod skórą klatki piersiowej. Całość przypomina rozrusznik serca, z tą różnicą, że urządzenie reguluje aktywność elektryczną mózgu [7].
Jak przebiega operacja?
Operacja trwa zazwyczaj kilka godzin i wykonywana jest w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym, w zależności od ośrodka i wskazań [8].
Dzięki nowoczesnym technikom neuronawigacji neurochirurg może z niezwykłą dokładnością umieścić elektrody w odpowiednim miejscu.
Choć brzmi to poważnie, dla pacjenta oznacza przede wszystkim szansę na zmniejszenie objawów i poprawę sprawności [9].
Co dzieje się po operacji?
Bezpośrednio po wszczepieniu stymulator pozostaje wyłączony.
Pierwsze uruchomienie i programowanie odbywa się zwykle po około miesiącu, w ośrodku neurologicznym, który prowadził kwalifikację.
Lekarze stopniowo dostosowują parametry urządzenia do indywidualnych potrzeb pacjenta. Proces ten wymaga cierpliwości i kilku wizyt kontrolnych, ale pozwala osiągnąć najlepsze efekty kliniczne [10].
Ryc. 2. Radiogram wykonany u pacjenta po wszczepieniu stymulacji głębokiej mózgu
Dalsza opieka
Pacjent ze stymulatorem wymaga regularnych kontroli neurologicznych. Lekarze monitorują skuteczność terapii i w razie potrzeby zmieniają ustawienia urządzenia.
Co kilka lat konieczna jest wymiana baterii stymulatora – to krótki zabieg wykonywany w oddziale neurochirurgii, w większości przypadków w znieczuleniu miejscowym [11].
Dodatkowe wsparcie psychologiczne i rehabilitacja pomagają pacjentowi lepiej funkcjonować w życiu codziennym [12].
Podsumowanie
Stymulacja głęboka mózgu (DBS) nie leczy przyczyny choroby, ale pozwala skutecznie zmniejszyć objawy i poprawić jakość życia.
To przykład, jak nowoczesna medycyna łączy wiedzę neurologów, neurochirurgów, psychologów i rehabilitantów, aby pacjent mógł jak najdłużej zachować samodzielność i sprawność [13].
Oddział Neurochirurgii Copernicus PL posiada certyfikat DBS Center of Excellence – jeśli zostałeś zakwalifikowany do implantacji DBS – skontaktuj się z nami.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czym jest stymulacja głęboka mózgu (DBS)?
To metoda leczenia polegająca na wszczepieniu cienkich elektrod do określonych struktur mózgu, które za pomocą impulsów elektrycznych modulują pracę układu nerwowego i zmniejszają objawy choroby.
Czy DBS niszczy mózg lub nerwy?
Nie. DBS nie uszkadza mózgu ani nerwów. Jest metodą odwracalną — system można wyłączyć lub usunąć.
Jakie choroby można leczyć DBS?
Najczęściej są to: choroba Parkinsona, dystonia, drżenie samoistne, wybrane postacie padaczki oraz niektóre ciężkie, lekooporne zaburzenia psychiczne.
Czy DBS to operacja?
Tak, jest to zabieg neurochirurgiczny, ale wykonywany z dużą precyzją i przy użyciu nowoczesnych technik obrazowania.
Czy każdy pacjent może mieć wszczepiony DBS?
Nie. Do zabiegu kwalifikowani są starannie dobrani pacjenci po dokładnej ocenie neurologicznej i neurochirurgicznej.
Czy DBS całkowicie wyleczy chorobę?
Nie. DBS nie leczy przyczyny choroby, ale może znacząco zmniejszyć objawy i poprawić jakość życia.
Czy po zabiegu trzeba nadal brać leki?
Tak, ale u wielu pacjentów możliwe jest zmniejszenie dawek leków po odpowiednim ustawieniu stymulacji.
Czy urządzenie jest widoczne pod skórą?
Generator impulsów znajduje się pod skórą (zwykle w okolicy klatki piersiowej) i na co dzień jest mało widoczny.
Czy stymulacja jest odczuwalna?
W większości nowoczesnych systemów pacjent nie odczuwa stymulacji lub jest ona ledwo zauważalna.
Kiedy warto porozmawiać z lekarzem o DBS?
Gdy objawy choroby mimo leczenia farmakologicznego istotnie ograniczają codzienne funkcjonowanie i jakość życia.
Bibliografia
- Benabid AL, Pollak P, Louveau A, Henry S, de Rougemont J. Combined (thalamotomy and stimulation) stereotactic surgery of the VIM thalamic nucleus for bilateral Parkinson disease. Appl Neurophysiol. 1987;50(1–6):344–346.
- Deuschl G, Schade-Brittinger C, Krack P, Volkmann J, Schäfer H, Bötzel K, et al. A randomized trial of deep-brain stimulation for Parkinson’s disease. N Engl J Med. 2006;355(9):896–908.
- Schuurman PR, Bosch DA, Bossuyt PM, Bonsel GJ, van Someren EJ, de Bie RM, et al. A comparison of continuous thalamic stimulation and thalamotomy for suppression of severe tremor. N Engl J Med. 2000;342(7):461–468.
- Vidailhet M, Vercueil L, Houeto JL, Krystkowiak P, Benabid AL, Cornu P, et al. Bilateral deep-brain stimulation of the globus pallidus in primary generalized dystonia. N Engl J Med. 2005;352(5):459–467.
- Moro E, Lozano AM, Pollak P, Agid Y, Rehncrona S, Volkmann J, et al. Long-term results of a multicenter study on subthalamic stimulation in Parkinson’s disease. Arch Neurol. 2010;67(12):1573–1578.
- Lozano AM, Lipsman N. Probing and regulating dysfunctional circuits using deep brain stimulation. Neuron. 2013;77(3):406–424.
- Okun MS. Deep-brain stimulation for Parkinson’s disease. N Engl J Med. 2012;367(16):1529–1538.
- Weaver FM, Follett K, Stern M, Hur K, Harris C, Marks WJ Jr, et al. Bilateral deep brain stimulation vs best medical therapy for patients with advanced Parkinson disease: a randomized controlled trial. JAMA. 2009;301(1):63–73.
- Little S, Brown P. What brain signals are suitable for feedback control of deep brain stimulation in Parkinson’s disease? Ann N Y Acad Sci. 2012;1265:9–24.
- Witt K, Daniels C, Volkmann J, Pinsker MO, Falk D, Altenmüller E, et al. Neuropsychological and psychiatric changes after deep brain stimulation for Parkinson’s disease: a randomised, multicentre study. Lancet Neurol. 2008;7(7):605–614.
- Zrinzo L, Foltynie T, Limousin P, Hariz MI. Reducing hemorrhagic complications in functional neurosurgery: a large case series and systematic literature review. J Neurosurg. 2012;116(1):84–94.
- Baizabal-Carvallo JF, Alonso-Juarez M. Deep brain stimulation for movement disorders: update on recent advances. Curr Opin Neurol. 2016;29(4):493–498.
- Krack P, Hariz MI, Baunez C, Guridi J, Obeso JA. Deep brain stimulation: from neurology to psychiatry. Trends Neurosci. 2010;33(10):474–484.
