Ból kręgosłupa jest jednym z najczęstszych problemów zdrowotnych na świecie. Szacuje się, że przewlekły ból kręgosłupa dotyczy kilkunastu–kilkudziesięciu procent dorosłej populacji, a ból dolnego odcinka kręgosłupa stanowi najczęstszą przyczynę niepełnosprawności związanej z chorobą [1–3].
Z tego powodu przewlekły ból kręgosłupa jest istotnym problemem nie tylko medycznym, ale także społecznym i ekonomicznym, wpływającym na zdolność do pracy, aktywność życiową i jakość życia pacjentów [2,3].
Ból ostry a ból przewlekły – czym się różnią?
Ból ostry
- pojawia się nagle, najczęściej w związku z urazem, przeciążeniem lub stanem zapalnym,
- trwa krótko – od kilku dni do kilku tygodni,
- pełni funkcję ostrzegawczą i informuje o uszkodzeniu organizmu,
- zwykle ustępuje wraz z leczeniem lub samoistnie.
Ból przewlekły
- utrzymuje się lub nawraca powyżej 3 miesięcy,
- często trwa mimo wygojenia pierwotnej przyczyny,
- przestaje pełnić funkcję ostrzegawczą i staje się osobnym problemem zdrowotnym,
- może wpływać na sen, nastrój, koncentrację i codzienne funkcjonowanie,
- wymaga kompleksowego, długoterminowego leczenia, często z udziałem różnych specjalistów [1,4].
Dlaczego to rozróżnienie jest ważne?
Ponieważ ból ostry i przewlekły leczy się w inny sposób. Metody skuteczne w bólu ostrym często nie przynoszą poprawy w bólu przewlekłym, a nieprawidłowe leczenie może prowadzić do utrwalenia dolegliwości.
Ból przewlekły przestaje być sygnałem uszkodzenia, a staje się samodzielnym problemem zdrowotnym, wymagającym innego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego [1,4].
U części pacjentów ból przewlekły nadal wynika głównie z uszkodzenia tkanek, u innych jest związany z podrażnieniem nerwów, a u kolejnych z nadmierną wrażliwością układu nerwowego na bodźce bólowe.
Dlatego w przewlekłym bólu kręgosłupa wyróżnia się różne rodzaje bólu, które mogą wymagać odmiennych metod leczenia i często współistnieją u jednego pacjenta [1,5].
Rodzaje przewlekłego bólu kręgosłupa
W przewlekłym bólu kręgosłupa istotne jest nie tylko to, jak długo ból trwa, ale także z czego wynika. W praktyce wyróżnia się trzy główne rodzaje bólu, które mogą występować osobno lub jednocześnie [1,5].
Ból nocyceptywny
Jest związany z przeciążeniem lub uszkodzeniem tkanek, takich jak mięśnie, stawy czy więzadła.
Zwykle nasila się przy ruchu lub długotrwałym obciążeniu.
Leczenie:
Najczęściej opiera się na ruchu, fizjoterapii, leczeniu przeciwzapalnym i stopniowym powrocie do aktywności [6,8].
Ból neuropatyczny
Wynika z uszkodzenia lub ucisku nerwów, na przykład przez dysk lub zmiany zwyrodnieniowe.
Często ma charakter piekący, palący, z towarzyszącym mrowieniem lub drętwieniem.
Leczenie:
Wymaga leków działających na układ nerwowy oraz, w wybranych przypadkach, leczenia interwencyjnego lub operacyjnego [6,8].
Ból nocyplastyczny
Jest związany z nadmierną wrażliwością układu nerwowego na ból.
Oznacza to, że organizm „odczuwa za dużo bólu”, nawet bez wyraźnego uszkodzenia tkanek.
Leczenie:
Skupia się na stopniowej aktywizacji, edukacji pacjenta, pracy z układem nerwowym oraz wsparciu psychologicznym [4–6].
Ważne:
U wielu pacjentów występuje więcej niż jeden rodzaj bólu jednocześnie, dlatego skuteczne leczenie wymaga indywidualnej oceny i łączenia różnych metod terapeutycznych [1,8].
Jak leczy się przewlekły ból kręgosłupa?
Leczenie przewlekłego bólu kręgosłupa zależy od rodzaju bólu, jego nasilenia oraz wpływu na codzienne funkcjonowanie. Najczęściej stosuje się kilka metod jednocześnie, a plan leczenia powinien być ustalony przez lekarza [6,8].
Farmakoterapia
Leki dobierane są do mechanizmu bólu (inne w bólu neuropatycznym, inne w nocyceptywnym).
Nie zaleca się rutynowego stosowania opioidów w leczeniu przewlekłego bólu nienowotworowego, ze względu na ograniczoną skuteczność i ryzyko działań niepożądanych [6–8].
Fizjoterapia
Indywidualnie dobrane ćwiczenia pomagają zmniejszyć ból, poprawić sprawność i zapobiegać nawrotom dolegliwości.
Fizykoterapia
Wybrane zabiegi (np. elektroterapia, ciepło, zimno) mogą wspomagać inne formy leczenia.
Terapie behawioralne i edukacja pacjenta
Pomagają zrozumieć mechanizmy bólu i ograniczyć jego wpływ na życie codzienne.
Psychoterapia
Wspiera pacjentów w radzeniu sobie z przewlekłym bólem, stresem i obniżonym nastrojem.
Leczenie interwencyjne
Obejmuje m.in. blokady oraz termo- lub kriolezje, stosowane w wybranych przypadkach.
Leczenie operacyjne
Rozważane tylko wtedy, gdy istnieje jasno określona przyczyna strukturalna bólu i spełnione są określone wskazania.
Neuromodulacja
Metody takie jak stymulacja rdzenia kręgowego (SCS) mogą być pomocne u pacjentów z bólem opornym na inne formy leczenia [9].
Najważniejsze
Nie istnieje jedna metoda skuteczna dla wszystkich. Przewlekły ból kręgosłupa wymaga indywidualnej oceny i leczenia dobranego do konkretnego pacjenta.
Podsumowanie
Przewlekły ból kręgosłupa to częsty i istotny problem zdrowotny, który utrzymuje się dłużej niż 3 miesiące i wymaga innego podejścia niż ból ostry. Może mieć różne mechanizmy – nocyceptywny, neuropatyczny lub nocyplastyczny – a u wielu pacjentów występują one jednocześnie [1,4,5].
Skuteczne leczenie nie polega na jednym „uniwersalnym” rozwiązaniu, lecz na indywidualnie dobranym połączeniu metod, zgodnych z aktualną wiedzą medyczną.
Celem terapii jest nie tylko zmniejszenie dolegliwości, ale także poprawa sprawności, jakości życia i powrót do możliwie pełnej aktywności.
Bibliografia
- Treede RD, Rief W, Barke A, et al. Chronic pain as a symptom or a disease: the IASP Classification of Chronic Pain. Pain. 2019;160(1):19–27.
- GBD 2019 Diseases and Injuries Collaborators. Global burden of low back pain, 1990–2019. Lancet Rheumatol. 2021;3(7):e438–e448.
- Hartvigsen J, Hancock MJ, Kongsted A, et al. What low back pain is and why we need to pay attention. Lancet. 2018;391(10137):2356–2367.
- Nicholas M, Vlaeyen JWS, Rief W, et al. The IASP classification of chronic pain for ICD-11: chronic primary pain. Pain. 2019;160(1):28–37.
- Kosek E, Cohen M, Baron R, et al. Do we need a third mechanistic descriptor for chronic pain states? Pain. 2016;157(7):1382–1386.
- NICE. Chronic pain (primary and secondary) in over 16s: assessment and management. NICE guideline NG193. 2021.
- Häuser W, Petzke F, Radbruch L, Tölle TR. The opioid epidemic and long-term opioid therapy for chronic noncancer pain. Pain. 2016;157(11):2457–2464.
- Cohen SP, Vase L, Hooten WM. Chronic pain: an update on burden, best practices, and new advances. Lancet. 2021;397(10289):2082–2097.
- Deer TR, Mekhail N, Provenzano D, et al. The appropriate use of neurostimulation for chronic pain. Neuromodulation. 2014;17(6):515–550.
