Czym właściwie jest dyskopatia?
Dyskopatia to ogólne określenie zmian w krążku międzykręgowym — elastycznej „poduszce” pomiędzy kręgami, która działa jak amortyzator. Z wiekiem lub w wyniku przeciążenia dysk traci wodę i elastyczność, staje się spłaszczony i mniej odporny na obciążenia. W jego strukturze mogą pojawiać się pęknięcia pierścienia włóknistego, a w bardziej zaawansowanym stadium miękkie jądro dysku może wysunąć się na zewnątrz. Taki stan nazywamy przepukliną dysku. Można więc powiedzieć, że przepuklina jest jedną z postaci dyskopatii, ale nie każda dyskopatia musi prowadzić do przepukliny.
Jak często występuje i gdzie najczęściej dochodzi do zmian?
Zmiany w obrębie krążków międzykręgowych są bardzo powszechne i z wiekiem stają się coraz częstsze. W badaniach obrazowych (np. MRI) u 30–95% dorosłych można wykryć objawy degeneracji, nawet jeśli nie odczuwają bólu [1].
Objawowa dyskopatia (ból, objawy neurologiczne) występuje u około 1–5% dorosłych, a ryzyko objawowej przepukliny w ciągu życia szacuje się na do 10% populacji [2].
Najczęściej dotyczy odcinka lędźwiowego, szczególnie poziomów L4–L5 i L5–S1, czyli tych najbardziej obciążonych podczas codziennych czynności [3].
Badania genetyczne sugerują, że nawet do 74% podatności na degenerację może wynikać z czynników dziedzicznych [4].
Jakie daje objawy?
Objawy dyskopatii są zróżnicowane — od okresowego bólu pleców po silną rwę kulszową, gdy ból promieniuje od pośladka aż do stopy. Często towarzyszą im drętwienie, mrowienie lub osłabienie siły mięśniowej w jednej nodze.
W cięższych przypadkach duża przepuklina może uciskać wiele nerwów, prowadząc do zaburzeń czucia w okolicy krocza oraz problemów z oddawaniem moczu lub stolca. Taki stan — zwany zespołem ogona końskiego — jest nagłym zagrożeniem neurologicznym i wymaga pilnej interwencji neurochirurgicznej [5].
Kiedy warto się martwić i zgłosić do specjalisty?
Nie każda dyskopatia wymaga operacji, ale pewne objawy są alarmowe. Należy natychmiast zgłosić się do specjalisty, jeśli pojawią się:
- utrata czucia w okolicy krocza,
- zaburzenia zwieraczy (nietrzymanie lub zatrzymanie moczu albo stolca),
- narastające osłabienie kończyn,
- trudności w chodzeniu.
Jeżeli ból i objawy neurologiczne utrzymują się ponad kilka tygodni mimo leczenia zachowawczego lub stopniowo się nasilają, również wskazana jest konsultacja neurologiczna lub neurochirurgiczna.
Jak wygląda leczenie zachowawcze?
W większości przypadków leczenie rozpoczyna się od metod nieoperacyjnych.
Podstawą jest ograniczenie przeciążenia, leki przeciwbólowe i przeciwzapalne oraz fizjoterapia. Ćwiczenia prowadzone przez fizjoterapeutę mają na celu wzmocnienie mięśni głębokich, poprawę stabilizacji kręgosłupa i naukę prawidłowych nawyków ruchowych.
W niektórych przypadkach stosuje się zastrzyki sterydowe w okolice uciskanego nerwu. U wielu osób dochodzi do samoistnej poprawy — organizm potrafi częściowo „wchłonąć” wysunięty fragment dysku, a stan zapalny ustępuje.
U większości pacjentów objawy znikają w ciągu kilku tygodni lub miesięcy bez potrzeby operacji [6][7].
Jeśli objawy nie ustępują przez 3 miesiące mówimy o bólu przewlekłym, który może przyjmować różne formy, na przykład bólu neuropatycznego i wymagać innego leczenia, jak leki przeciwpadaczkowe, przeciwdepresyjne lub stymulację rdzenia kręgowego.
Kiedy potrzebna jest operacja?
Zabieg chirurgiczny rozważa się w przypadku objawów alarmowych lub braku poprawy mimo leczenia zachowawczego.
Do wskazań należą:
- postępujące osłabienie mięśni,
- utrzymujący się silny ból promieniujący,
- zaburzenia zwieraczy.
Najczęściej wykonywanym zabiegiem jest mikrodiscektomia lub nowoczesne zabiegi endoskopowe.
Operacji wymaga tylko 5–10% pacjentów z przepukliną dysku w ciągu roku od rozpoznania, co oznacza, że ponad 90% przypadków dyskopatii leczy się skutecznie bez operacji [8][9].
Jakie są rokowania?
Większość osób z dyskopatią wraca do zdrowia bez operacji. Największe znaczenie mają aktywność fizyczna, utrzymanie prawidłowej masy ciała i ergonomia pracy.
Regularne ćwiczenia i szybka reakcja na objawy pomagają uniknąć przewlekłego bólu i zachować sprawność kręgosłupa przez długie lata. Dyskopatia to nie wyrok — odpowiednia diagnostyka i leczenie pozwalają żyć aktywnie i bez bólu.
Bibliografia
- Ravindra VM, Senglaub SS, Rattani A, Dewan MC, Härtl R, Bisson E, Park KB, Shrime MG. Degenerative lumbar spine disease: estimating global incidence and worldwide volume. Global Spine Journal. 2018;8(8):784–794.
- Sambrook PN, MacGregor AJ, Spector TD. Genetic influences on cervical and lumbar disc degeneration: a magnetic resonance imaging study in twins. Spine. 1999;24(24):2571–2578.
- Battié MC, Videman T, Le TJ, Gibbons LE, Fisher LD, Gill K, et al. Heritability of low back pain and the role of disc degeneration. Pain. 2007;131(3):272–280.
- Battié MC, Videman T, Parent E. Lumbar disc degeneration: epidemiology and genetic influences. Spine (Phila Pa 1976). 2004;29(23):2679–2690.
- Weinstein JN, Lurie JD, Tosteson TD, Zhao W, Blood EA, Abdu WA, et al. Surgical versus nonoperative treatment for lumbar disc herniation: four-year results for the Spine Patient Outcomes Research Trial (SPORT). Spine. 2008;33(25):2789–2800.
- Osterman H, Lindblom K, Ingelmark B. Effectiveness of microdiscectomy for lumbar disc herniation: a randomized controlled trial with 2 years of follow up. Journal of Neurosurgery: Spine. 2006;4(5):320–325.
- McGirt MJ, Parker SL, Wolinsky JP, Witham TF, Mina AA, Sciubba DM, et al. Reoperation after lumbar microdiscectomy: analysis of rate, cost, and clinical outcome. Journal of Neurosurgery: Spine. 2009;11(5):471–478.
- Sambrook PN, MacGregor AJ, Spector TD. Advances in susceptibility genetics of intervertebral degenerative disc disease. International Journal of Biological Sciences. 2008;4(4):283–288.
- Kawaguchi Y, Matsui H, Tsuji H, Moriya H. Long-term results of repeated lumbar microdiscectomy. Journal of Neurosurgery. 1999;90(1 Suppl):102–107.
