Ból kręgosłupa lędźwiowego — co warto wiedzieć?

Jak często występuje ból pleców?

Ból w dolnej części pleców (tzw. ból kręgosłupa lędźwiowego) jest jedną z najczęstszych dolegliwości współczesnego człowieka. Szacuje się, że od 75 do 85% osób doświadczy przynajmniej jednego epizodu bólu w tej okolicy w ciągu życia [1]. W badaniach populacyjnych prowadzonych w Polsce i w innych krajach europejskich co czwarty lub piąty dorosły zgłaszał bóle pleców w ostatnim roku [2].

Dobra wiadomość jest taka, że u 90–95% osób ból ustępuje po leczeniu zachowawczym – dzięki ruchowi, fizjoterapii i odpowiednio dobranym lekom przeciwbólowym. Tylko 3–5% pacjentów z bólem kręgosłupa wymaga leczenia operacyjnego, zwykle z powodu dużej przepukliny dysku lub znacznego zwężenia kanału kręgowego z objawami neurologicznymi [3].

Jak postępować, gdy boli kręgosłup?

Ból kręgosłupa nie zawsze oznacza coś groźnego. Najczęściej wynika z przeciążenia, niewłaściwej postawy lub nadwyrężenia mięśni [4]. W takich przypadkach najważniejsze jest zachowanie umiarkowanej aktywności — długotrwałe leżenie w łóżku może wręcz opóźnić powrót do zdrowia [5].

Zaleca się wczesny powrót do codziennych czynności, spacery oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie pleców i brzucha [6]. Pomocne bywają proste środki przeciwbólowe, takie jak paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza [7]. Bardzo dobre efekty daje fizjoterapia — indywidualnie dobrane ćwiczenia i terapia manualna. W większości przypadków nie ma potrzeby wykonywania RTG ani rezonansu magnetycznego, jeśli nie występują tzw. „czerwone flagi” [8].

Kiedy warto zgłosić się do lekarza?

Do lekarza należy zgłosić się, gdy ból nie ustępuje po kilku tygodniach leczenia domowego, utrudnia codzienne funkcjonowanie lub towarzyszą mu objawy neurologiczne — np. drętwienie, mrowienie czy osłabienie nóg. Lekarz rodzinny lub fizjoterapeuta oceni sytuację i zdecyduje, czy konieczne jest dalsze postępowanie diagnostyczne lub skierowanie do specjalisty [9].

Objawy, które powinny niepokoić („czerwone flagi”)

Niektóre objawy wymagają pilnej reakcji. Skontaktuj się natychmiast z lekarzem lub udaj się na izbę przyjęć, jeśli wystąpi:

• nagła utrata kontroli nad oddawaniem moczu lub stolca,
• znieczulenie w okolicy krocza,
• szybko narastające osłabienie nóg,
• gorączka i dreszcze towarzyszące bólowi pleców,
• niezamierzona utrata masy ciała lub wcześniejsza choroba nowotworowa,
• silny ból po urazie (np. upadku).

Każdy z tych objawów może świadczyć o poważnej chorobie i wymaga natychmiastowej oceny lekarskiej [10].

Kiedy konieczna jest konsultacja neurochirurga?

Konsultacja neurochirurgiczna jest potrzebna tylko w nielicznych przypadkach. Wskazaniem do niej są: postępujące osłabienie kończyn, objawy zespołu ogona końskiego (utrata czucia w kroczu, zaburzenia zwieraczy) lub utrzymujący się ból i objawy korzeniowe (np. rwa kulszowa) mimo odpowiedniego leczenia zachowawczego. Neurochirurg ocenia wtedy, czy istnieją wskazania do leczenia operacyjnego, i omawia z pacjentem możliwe opcje postępowania [11].

Podsumowanie

Ból kręgosłupa lędźwiowego jest bardzo częsty, ale w większości przypadków przemijający. Kluczem do poprawy jest ruch, edukacja, regularne ćwiczenia i czujność wobec objawów alarmowych. Operacja jest potrzebna tylko u niewielkiego odsetka pacjentów, a szybka konsultacja lekarska pozwala uniknąć powikłań i skutecznie wrócić do zdrowia [12].

---

Bibliografia

1. Andersson GB. Epidemiological features of chronic low-back pain. Lancet. 1999;354(9178):581–585.
2. Airaksinen O, Brox JI, Cedraschi C, Hildebrandt J, Klaber-Moffett J, Kovacs F, et al. European guidelines for the management of chronic nonspecific low back pain. European Spine Journal. 2006;15(Suppl 2):S192–S300.
3. Deyo RA, Weinstein JN. Low back pain. New England Journal of Medicine. 2001;344(5):363–370.
4. Maher C, Underwood M, Buchbinder R. Non-specific low back pain. Lancet. 2017;389(10070):736–747.
5. Waddell G, Feder G, Lewis M. Systematic reviews of bed rest and advice to stay active for acute low back pain. British Journal of General Practice. 1997;47(423):647–652.
6. Hayden JA, van Tulder MW, Malmivaara A, Koes BW. Exercise therapy for treatment of non-specific low back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2005;(3):CD000335.
7. Roelofs PD, Deyo RA, Koes BW, Scholten RJ, van Tulder MW. Non-steroidal anti-inflammatory drugs for low back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2008;(1):CD000396.
8. NICE. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59). National Institute for Health and Care Excellence. 2020.
9. Chou R, Qaseem A, Snow V, Casey D, Cross JT Jr, Shekelle P, et al. Diagnosis and treatment of low back pain: a joint clinical practice guideline. Annals of Internal Medicine. 2007;147(7):478–491.
10. Verhagen AP, Downie A, Popal N, Maher C, Koes BW. Red flags presented in current low back pain guidelines: a review. European Spine Journal. 2016;25(9):2788–2802.
11. Weinstein JN, Lurie JD, Tosteson TD, Zhao W, Blood EA, Abdu WA, et al. Surgical vs nonoperative treatment for lumbar disc herniation: four-year results for the SPORT trial. Spine. 2008;33(25):2789–2800.
12. Hartvigsen J, Hancock MJ, Kongsted A, Louw Q, Ferreira ML, Genevay S, et al. What low back pain is and why we need to pay attention. Lancet. 2018;391(10137):2356–2367.